ශ්‍රී ලංකාවේ මූලික අයිතිවාසිකම් II කොටස

 

අන්තර්ගතය: 14- භාෂණයේ, රැස්වීමේ, සමාගමයේ, රැකියාවේ සහ යාම් ඊම් යනාදියේ නිදහස, 14(අ)- තොරතුරු වෙත ප්‍රවේශ වීමේ අයිතිවාසිකම, 17- මූලික අයිතිවාසිකම් කඩ වූ විට පවතින ප්‍රතිකර්ම

> 14 (1) (අ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියකුටම භාෂණයේ නිදහසට සහ ප්‍රකාශනය ඇතුළුව අදහස් පල කිරීමේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය.

 

මෙම අයිතිය යටතේ ඕනෑම පුරවැසියෙකුට වාචිකව හෝ ලිඛිතව හෝ ඕනෑම ආකාරයකින් කතා කිරීමට හා තම අදහස් පල කිරීමට අවස්ථාව හිමි වේ. ඒ අනුව යම් කෙනෙකුගේ සන්නිවේදනයට සහ මත පළ කිරීමට ඇති නිදහසට බාධා කිරීමට කිසිවකුට අයිතියක් නොමැත. වර්ථමානයේ බොහෝ සමාජ මාධ්‍ය වල, සජීවී වේදිකා වල, පොදු රැස්වීම් වල බොහෝදෙනෙකු බියෙන් සැකෙන් තොරව තම අදහස් ප්‍රකාශ කරනුවේ මෙම මූලික අයිතිවාසිකම භුක්ති විඳිමිනි. එසේ නොවුනා නම් රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හුදු සංකල්පයකට සීමා වීම නොවැළැක්විය හැකිය.

කෙසේ නමුත් මෙහි දී කිව යුතු කරුණක් වන්නේ සෑම පුරවැසියෙකුම මෙම අයිතිවාසිකම භාවිතා කළ යුත්තේ අනෙකාගේ අයිතිවාසිකම් වලට බාධාවක් නොවන පරිදිය. 15 (2) ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරව වාර්ගික හා ආගමික සහයෝගීතාව තහවුරු කිරීම සඳහා හෝ පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද, අධිකරණයට අපහාස කිරීම, අපහාසය හෝ වරදකට පෙළඹවීම හා සම්බන්ධව නීතියෙන් නියම කරනු ලැබිය හැකි සීමාකිරීම් වලට යටත් ව මෙම අයිතිවාසිකම භුක්ති විඳිය යුතුය. 

> 14 (1) (ආ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියකුටම සාමකාමීව රැස්වීමේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය. 

මේ තුළින් ඕනෑම අයෙකුට පොදු රැස්වීමකට, පාගමනකට, පෙළපාලියකට සහභාගී වීමේ නිදහස හිමි වේ. මේ ව්‍යවස්ථාවද ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ක්‍රමයක් උදෙසා ඉතා වැදගත් වේ. මන්ද මේ හරහා රටේ ඕනෑම පුරවැසියෙකුට තම දේශපාලනික මතය නියෝජනය කරමින් දේශපාලන රැස්වීම් වලට සහභාගී වීමේ නිදහස හිමි වේ. එසේම රාජ්‍ය පාලනයේ හෝ වෙනත් පරිපාලනයක දූෂණ / අක්‍රමිකතා වලට විරුද්ධව සාධාරණ හා සාමකාමී උද්ඝෝණ පැවැත්වීමට ද මේ හරහා අවකාශය සැලසේ. එම නිදහසට බාධා කිරීමට කිසිවකුට අයිතිය නොමැත.

කෙසේ නමුත් මෙහිදී ද මෙම අයිතිය භාවිතා කළ යුත්තේ වාර්ගික හා ආගමික සහයෝගීතාව තහවුරු කිරීමට නීතියෙන් නියම කර ඇති සීමාකිරීම් වලට යටත්ව බව 15(3) ව්‍යවස්ථාව තුළින් පැහැදිලි වේ. 

 > 14 (1) (ඇ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියෙකුටම සමාගමයේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය.

සමාගමයේ නිදහස තහවුරු කිරීම තුළින් රටේ ඕනෑම පුරවැසියකුට තමන් කැමති සමාගමක, සමිතියක හෝ සංවිධානයක සාමාජිකත්වය, තමන් කැමති ඕනෑම අවස්ථාවක ලබා ගැනීමට අයිතිය හිමිවේ. ඒවායේ ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයන් ලෙස කටයුතු කිරීමට නිදහස හිමි වේ. මෙරට තුළ බොහෝ සමාජ මෙහෙයන් ඉටු කරන සමිති සමාගම් ද, රාජ්‍ය පාලනයට සහාය වන, රාජ්‍ය පාලනයේ අත්තනෝමතිකභාවය සංවරණය කරන විවිධාකාර සංවිධාන ද ස්වාධීන ලෙස ක්‍රියාත්මක වන්නේ මෙම මූලික අයිතිවාසිකමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරමිනි.

නමුත් කිවයුතු කරුණක් වන්නේ මෙහිදී ද මෙම අයිතිවාසිකම භාවිතා කළ යුත්තේ වාර්ගික හා ආගමික සහයෝගීතාව තහවුරු කිරීම සඳහා හෝ ජාතික ආර්ථිකය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අදාළ සීමාකිරීම්වලට යටත්වය. ඒ බව 15 (4) ව්‍යවස්ථාවෙන් පැහැදිලි වේ. එනම් විශේෂයෙන්ම ආගමික , වාර්ගික අන්තවාදී සංවිධාන ආදියට මෙම සමාගමයේ නිදහස හිමි නොවේ. 

> 14 (1) (ඈ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියෙකුටම වෘත්තීය සමිති පිහිටුවීමේ සහ වෘත්තීය සමිති වලට බැඳීමේ නිදහසට හිමිකම් ඇත්තේය.

විවිධ වෘත්තීන් හි නිරත වන ඕනෑම වෘතිකයෙකුට තමන්ගේ තනතුරේ තත්වය තරාතිරම නොසලකා වෘත්තීය සමිති පිහිටු වීමට හා ඒවාට බැඳීමට මෙමඟින් නිදහස හිමිවේ. කිසිඳු ආයතනික ප්‍රධානියෙකුට, තම සුළු සේවකයෙකුගේ හෝ මෙම නිදහසට බාධා කිරීමට අයිතියක් නොමැත.ඒ අනුව රැකියා ස්ථානය තුළ තම අයිතීන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට මෙම නිදහස සේවකයන්‍ට මහඟු පිටුවහලක් වේ. රටේ යථා පැවැත්ම, ආරක්ෂාව උදෙසා නීතියෙන් නියම කර ඇති සීමාකිරීම් වලට මෙම මූලික අයිතිය ද යටත් වන බව මෙහි දී  මතක තබා ගත යුතුය.

> 14 (1) (ඉ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියෙකුටම එකලාව හෝ අන් අය සමඟ, ප්‍රසිද්ධියේ හෝ පෞද්ගලිකව, තම ආගම, ලබ්ධිය හෝ විශ්වාසය ඇදහීමෙන්, පිළිපැදීමෙන්, ප්‍රගුණ කිරීමෙන් සහ ඉගැන්වීමෙන් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික අලංකාරයට නොදෙවැනි වූ සංස්කෘතික විචිත්‍රත්වයක් පවතින බව අපි අත්දකිමින් සිටිමු. කුඩා දිවයිනක් වූව ද ජාතීන් වශයෙන්, ආගම් වශයෙන්, භාෂාමය වශයෙන්, ප්‍රාදේශීය වශයෙන් නොයෙකුත් සංස්කෘතික විභේදනයන් පවතී. නමුත් ඒ සියලු භේදයන් පසෙකලා එක්සත් වීම සහ එකිනෙකට වෙනස් වූ එම අනන්‍යතාවන් සියලු දෙනා අතර බෙදා-හදා ගැනීම රටක් ලෙස අප ලබන විජයග්‍රහණයක් වනවා සේ ම මනුෂ්‍යත්වය තව තවත් අර්ථවත් කිරීමයි. වසර දහස් ගණනක උරුමය සමග බැදෙමින් රාජ්‍ය බුදුදහමට ප්‍රමුඛස්ථානය ලබා දෙන බව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ නවවන ව්‍යවස්ථාව මගින් පැවසූව ද, අනෙකුත් කිසිදු ආගමක්, ලබ්ධියක් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් හෝ නොසලකා හැරීමක් නොකරන බව මෙම ව්‍යවස්ථාව විධිවිධාන පනවයි. එය ඔබට පෞද්ගලිකව පමණක් නොව ප්‍රසිද්ධියේ ද අන් අය සමග ද ප්‍රගුණ කිරීමේ බාධාවක් නොමැත. නමුත් අප සෑම දෙනෙක් ම සිහි තබා ගත යුත්තේ රටේ ආරක්ෂාව හා යහපැවැත්මට මෙන් ම අනෙකුත් ආගමික කණ්ඩායම් වල පැවැත්මට ද බාධාවක් නොවන මට්ටමකින් ආගමික ප්‍රගුණ කිරීමේ නිරත වීමටයි.

> 14 (1) (ඊ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියෙකුටම එකලාව හෝ අන් අය සමඟ හෝ ස්වකීය සංස්කෘතිය භුක්ති විඳීමේ හා වැඩි දියුණු කිරීමේ නිදහසට සහ ස්වකීය භාෂාව භාවිතා කිරීමේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය. 

බහු වාර්ගික, බහු සංස්කෘතික සමාජ ක්‍රමයක් පවතින ශ්‍රී ලංකාව තුළ අවශ්‍යයෙන්ම පැවතිය යුතු මූලික අයිතිවාසිකමක් ලෙස මෙය හඳුනා ගත හැකිය. මන්ද මේ හරහා සෑම අයෙකුටම ස්වකීය සංස්කෘතිය භුක්තිවිඳීමට අවකාශය සැලසේ. ස්වකීය මව් භාෂාව භාවිතා කිරීමට නිදහස හිමිවේ. ඒ තුළින් විවිධ සංස්කෘතීන්, භාෂාවන් සියල්ලම ආරක්ෂා වන අතරම ජාතීන් අතර සහයෝගීතාවයද අරක්ෂා වේ. එසේම සෑම අයෙකුටම හෘද සාක්ෂියට එකඟව ජීවිතය ගොඩනගා ගැනීමටත් හැකියාව ලැබේ.

කෙසේ නමුත් මෙම අයිතිය ද භාවිතා කළ යුත්තේ රටේ ආරක්ෂාව හා යහපැවැත්ම උදෙසාත්, ජාතීන් අතර සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීම උදෙසාත් නීතියෙන් නියම කර ඇති  සීමා කිරීම් වලට යටත්වය. අසීමිත ලෙස අන්‍යයන්ට පීඩාකාරී ලෙස භුක්තිවිඳිය නොහැක.

 > 14 (1) (උ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියකුටම එකලාව හෝ අන් අය සමග හෝ යම් නීත්‍යානුකූල රැකියාවක, වෘත්තියක, කර්මාන්තයක, වෙළඳ ව්‍යාපාරයක හෝ ව්‍යවසායක නියුක්ත වීමේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය.

මේ අනුව රටේ ඕනෑම පුරවැසියෙකුට, සුදුසුකම් සපුරාලන ඕනෑම නීත්‍යානුකූල රැකියාවක හෝ  වෙනත් ව්‍යාපාරයක හෝ නිරත වීමට ඉඩ ලැබේ. මෙහි දී අදාළ රැකියාව හෝ ව්‍යාපාරය ආදිය නීත්‍යානුකූල එකක් අනිවාර්ය වේ. 

> 14 (1) (ඌ). ව්‍යවස්ථාව - සෑම පුරවැසියෙකුටම ශ්‍රී ලංකාව තුළ යාම ඊමේ නිදහසට සහ අභිමත ස්ථානයක වාසය කිරීමේ නිදහසට සහ;

> 14 (1) (එ). ව්‍යවස්ථාව - ශ්‍රී ලංකාවට පෙරළා පැමිණීමේ නිදහසට හිමිකම ඇත්තේය.

මෙම ව්‍යවස්ථා යටතේ සෑම ශ්‍රී ලාංකික පුරවැසියකුටම ගමනාගමනයේ නිදහස හිමි වේ. එනම් රට තුළ ඕනෑම පොදු ස්ථානයක ගමන් කිරීමේ අයිතිය සෑම ශ්‍රී ලාංකිකයෙකුටම පවතී. විශේෂ අවස්ථාවලදී හැර ඊට බාධා කිරීමට කිසිවකුට හැකියාවක් නැත. එසේම වාසය සඳහා සුදුසු ඕනෑම ස්ථානයක තම පඳිංචිය පිහිටුවා ගැනීමටත් නිදහස පවතී. එපමණක් නොව ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතට ගිය ඕනෑම ශ්‍රී ලාංකික පුරවැසියකුට පෙරළා නැවත ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීමට ද අයිතිය පවතී. විශේෂ අවස්ථාවලදී පමණක් මීට බාධා එල්ල වීම සිදුවේ. නමුත් මෙහි දී ද සැලකිය යුතු කරුණක් වන්නේ මෙම අයිතිවාසිකම් භුක්ති විඳිය යුත්තේ ජාතික ආර්ථිකය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නීතියෙන් නියම කර ඇති සීමාවලට යටත්ව බවය.

>14 අ. (1) ව්‍යවස්ථාව අනුව සෑම පුරවැසියකුටම තොරතුරු වෙත ප්‍රවේශ වීමට අයිතිවාසිකම් හිමි වේ. 

19 වන සංශෝධනය යටතේ 1978 මූලික අයිතිවාසිකම් පරිච්ඡේදයට එකතු වූ මෙම අයිතිවාසිකම රටේ පුරවැසියන්ගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සුරක්ෂිත කිරීමටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීමටත් ඉතාමත් ම වැදගත් අයිතිවාසිකමකි. මේ යටතේ ඕනෑම පුරවැසියකුට රටේ පරිපාලන ආයතන හා බොහෝ පරිපාලන නිලධාරීන් සතුව පවත්නා තොරතුරු ලබාගන්නට, විමසා සිටීමට අයිතිය හිමි වේ. රටේ පාලනය විධිමත් වීමත්, විනිවිදබාවයට පත් වීමත් මේ හරහා සිදුවන අතර පාලකයන් වගකීම් සහගත කරනු ඇත. 

නමුත් ඇතැම් විශේෂ අවස්ථා වලදී පමණක් මෙලෙස තොරතුරු ලබා දීමෙන් වැළකී සිටීමට හැකියාව පවතී. 14 අ. (2) ව්‍යවස්ථාව අනුව ජාතික ආරක්ෂාව, භෞමික අඛණ්ඩතාව හෝ මහජන ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම පිණිස ද, විෂමාචාර හෝ අපරාධ වැළැක්වීම පිණිස ද, සෞඛ්‍යය හෝ සදාචාරය ආරක්ෂා කිරීම පිණිස ද, අන් අයගේ කීර්තිය හෝ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම පිණිස ද , පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම පිණිස ද, අධිකරණයට අපහාස කිරීම වැළැක්වීම පිණිසද, පාර්ලිමේන්තු වරප්‍රසාද ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද විශ්වාසය මත දැනුම් දෙන ලද තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීම වැළැක්වීම පිණිස හෝ අධිකරණයේ අධිකාරී බලය හා අපක්ෂපාතීත්වය පවත්වාගෙන යෑම පිණිසද, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයකට අවශ්‍ය වන්නා වූ නීතියෙන් නියම කරනු ලැබිය හැකි සීමාකිරීම් හැර වෙනත් කවර හෝ සීමාකිරීමක් මේ ව්‍යවස්ථාවෙන් ප්‍රකාශ කොට පිළිගෙන ඇති අයිතිවාසිකම මත නොපැනවිය යුත්තේය. එනම් උක්ත සීමාකිරීම් වලට පමණක් මෙම අයිතිය සීමා වන්නේය.  

මෙලෙස 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුළ අගය කළ හැකි බොහෝ ප්‍රතිපාදන වලින් යුක්තව මූලික අයිතිවාසිකම් පරිච්ඡේදයක් තිබුණ ද මෙහිද අඩුපාඩු ශූන්‍ය නොවන්නේය. ඇතැමුන් චෝදනා කරන්නේ 10 සිට 14 දක්වා ව්‍යවස්ථා වලින් ලබා දෙන මූලික අයිතිවාසිකම්, එම පරිච්ඡේදයේම 15වන ව්‍යවස්ථාවෙන් සීමා කොට තිබීම දුර්වලතාවයක් බවයි. එසේම අනෙකුත් රටවල් හා සසඳා බැලීමේදී, ජීවත් වීමේ අයිතිය ආදී තවත් බොහෝ මූලික අයිතිවාසිකම් මෙම පරිච්ඡේදය තුළ ට එකතු විය යුතු බවට ද මත පල වේ. කෙසේ නමුත් මෙම දුර්වලතා හා විවේචන පිළිබඳ දීර්ඝ වශයෙන් සලකා බැලීමට මෙහිදී බලාපොරොත්තු නොවන්නේය. 

විවේචන කෙසේ පැවතියද 1972 ව්‍යවස්ථාවේ මූලික අයිතිවාසිකම් හා බැලීමේදී මෙම 1978 මූලික අයිතිවාසිකම් පරිච්ඡේදය ඉතා දිගු පියවරක් ඉදිරියට තබා ඇති බව කිව යුතුය. විශේෂයෙන්ම 1972 මූලික අයිතිවාසිකම් ප්‍රතිපාදන හුදු ව්‍යවස්ථා සැරසිල්ලක් බවට පත් කළ ප්‍රධානතම දුර්වලතාවයට විසඳුමක් ලෙස 1978 ව්‍යවස්ථාවේ 17 හා 126 ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය විය. මෙම ව්‍යවස්ථා එකට කියවීමේදී මූලික අයිතිවාසිකම් උදෙසා ප්‍රතිකර්ම සපයා තිබීම හඳුනා ගත හැකිය. සම්මත මූලික අයිතිවාසිකම් පරිච්ඡේදයක අනිවාර්ය ලක්ෂණයක් මේ තුළින් 3වන පරිච්ඡේදයට ලැබී තිබේ. මන්ද මූලික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් කෙතරම් ව්‍යවස්ථා පැවතිය ද මෙම ප්‍රතිකර්ම සපයා නොමැති වූයේ නම් ඒවා ප්‍රතිපලදායී නොවන්නේය.

1978 ව්‍යවස්ථාව යටතේ මූලික අයිතිවාසිකම් කඩ වූ විට පවතින ප්‍රතිකර්ම

ලංකාවේ මූලික අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධව තනි හා අනන්‍ය අධිකරණ බලය ඇත්තේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයටයි.17 වන ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරව විධායක හෝ පරිපාලනමය ක්‍රියාවක් මඟින් යම් අයෙකුගේ මූලික අයිතිවාසිකමක් කඩ වුවහොත් හෝ කඩවීමට අත්‍යාසන්නව තිබියදී හෝ 126 වන ව්‍යවස්ථාවේ විධිවිධාන පරිදි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ඉල්ලීමක් කළ හැක්කේය.  ඒ අනුව ව්‍යවස්ථාදායක හෝ අධිකරණමය හෝ ක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම් ගොනු කළ නොහැකි බව පැහැදිලිය.එසේම තනි පුද්ගලයන්ගේ ක්‍රියාවලට විරුද්ධව ද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට මූලික අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධ ඉල්ලීම් කළ නොහැකි වේ. පරමේෂ්වරී ජයදේවන් එ. නීතිපති  නඩුවේ දී පැවසූයේ, මෙහිදී සලකා බැලිය යුත්තේ ප්‍රශ්නගත ක්‍රියාව විධායක හෝ පරිපාලන ගණයට වැටෙනවාද යන්න මිස අදාළ ක්‍රියාව හෝ නොකර හැරීම කළ තැනැත්තා හෝ ආයතනය විධායක ගණයට වැටෙනවාද යන්න නොවන බවය. මෙය අවධානයෙන් මතක තබා ගත යුතු කරුණකි. ජයසිංහ එ. නීතිපති නඩුවේදී ප්‍රශ්න ගත වූයේ සමූපකාර සමිතියක් ගනු ලැබූ විනය ක්‍රියාමාර්ගයකි.මෙහිදී මෙම සමූපකාර සමිතිය විධායක හෝ පරිපාලන ආයතනයක් නොවුවද, ඔවුන් සිදුකර ඇති ක්‍රියාව පරිපාලනමය ක්‍රියාවක් බැවින් එම ක්‍රියාව සම්බන්ධයෙන් මූලික අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටිය හැකි බව අධිකරණය පවසන ලදි. මේ තුළින් ඉහත කරුණ තවත් තහවුරු වේ.

126 (2) ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරව මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවීමක් සම්බන්ධව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට කරනු ලබන ඉල්ලීමක්, අදාළ අයිතිවාසිකම් කඩවීමට යටත් වූ පුද්ගලයා විසින්ම හෝ ඔහු විසින් බලය දෙනු ලැබූ ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතීඥවරයෙකු මාර්ගයෙන් ‍යොමු කළ යුතුය. ඒ අනුව අදාළ පීඩාවට යටත් පුද්ගලයා සිටියදී ඔහුගේ නීතීඥවරයා හැරුණු වෙනත් කිසිවකුට ඔහු වෙනුවෙන් මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් ගොනු කළ නොහැකි වේ. කෙසේ නමුත් මෙහි දී පැනනැගි ගැටලුවක් වූයේ අදාළ පාර්ශවය මියගොස් ඇත්නම් ඔහු ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් ද යටපත් වන්නේ ද යන්නයි. මෙම ප්‍රශ්නය සඳහා විසඳුමක් ලබා දෙමින් මූලික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ නීති තත්වය නව මානයකට හැරවූ හැරවුම් ලක්ෂයක් ලෙස ශ්‍රියානි සිල්වා එ. ඉද්දමල්ගොඩ නඩු තීරණය හඳුනාගත හැක. එහි දී ප්‍රකාශ වූයේ අදාළ පාර්ශවය මියගොස් ඇති විටක ඔහුගේ ළඟම ඥාතියෙකුට ඔහු වෙනුවෙන් මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් ගොනු කළ හැකි බවයි. මන්ද එසේ නොකළහොත් එය වැරදි පූර්වාදර්ශයක් වන බවයි. 

එසේම මෙම ඉල්ලීම ලිඛිත පෙත්සමක් මඟින් සිදු කිරීම අනිවාර්ය වන අතරම අදාළ පෙත්සම, මූලික අයිතිවාසිකම කඩ වූ දින පටන් එසේත් නැතිනම් කඩවීමට අත්‍යාසන්න බව දැනගත් දින සිට මසක් ඇතුළත යොමු කළ යුත්තේය. ඒ බවද 126 (2) ව්‍යවස්ථාව තුළ සඳහන් වේ.ඒ අනුව මසක කාලය ඉක්මවූ පසු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ට අදාළ කාරණය සම්බන්ධයෙන් මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ නොහැකි වේ. නවාසිවායම් එ. ගුණවර්ධන නඩුව අනුව මෙම එක් මසක කාල සීමාව ගණනය කළ යුත්තේ අදාළ පුද්ගලයා ප්‍රතිකර්ම ලබාගැනීම ලබා ගැනීම සඳහා කිසිඳු බාධාවකින් තොර වූ අවස්ථාවේ සිටය. සමන් එ. ලීලදාස නඩුවේදී ද පැවසූයේ තමන්ට හානියක් සිදුව ඇති බව අදාළ පුද්ගලයාට දැනගන්නට ලැබෙන තුරාවට, එම මානසික තත්වය ඇතිවන තුරාවට මෙම එක් මාසය ගණනය වීමට පටන් නොගන්නා බවයි.

මෙලෙස 126 ව්‍යවස්ථාවේ විධිවිධාන වටතේ ගොනු කරනු ලබන මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් , ඒ පෙත්සම ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ දින සිට මාස දෙකක් ඇතුළත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් විභාග කොට අවසන් කළ යුතු බව 126 (5) ව්‍යවස්ථාව තුළින් සඳහන් වේ. මෙය ද මූලික අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධව ඉතා වැදගත් ව්‍යවස්ථාවකි. ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතියේ ඇති ප්‍රධානතම අඩුලුහුඬුවක් වන්නේ නඩු කටයුතු පමා වීමයි. එනම් බොහෝ නඩු අවසන් වන්නේ වසර ගණන් ගොස් ය. එවන් තත්වයක මෙවන් ප්‍රතිපාදනයක් තිබීමත්, මූලික අයිතිවාසිකම් නඩු ඒ අනුව ඉතා ඉක්මණින් අවසන් වීමත් අනිවාර්යෙන්ම අගය කළ යුතු ය. 

බහුවිධ සමාජ ක්‍රමයක් තුළ ජීවත් වන ලාංකිකයන් ලෙස ඕනෑම අයෙකුට තෘප්තිමත් හා ස්වාධීන ජීවිතයක් ගත කිරීමට තමන්ට හිමි අයිතිවාසිකම් මොනවාද යන්න පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් තිබීම ඉතා වැදගත් වේ. නොඑසේ නම් අප නොදැනුවත්වම අපගේ අයිතිවාසිකම් කඩවනු ඇත.එසේම සමාජයේ අන් අයගේ අයිතිවාසිකම් වලට බාධා නොවී නීතිගරුක පුරවැසියකු වීමට ද මෙම අවබෝධය මහෝපකාරී වේ. ඒ නිසාම ලාංකිකයන් ලෙස අපට හිමි මූලික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් සරලව ලබාදීමට මෙම ලිපිය මඟින් උත්සාහ කරමි.

පසුගිය ලිපිය: 

https://lawfultomorrow.blogspot.com/2021/05/blog-post_26.html

මානව අයිතිවාසිකම්, මූලික අයිතිවාසිකම්, ශ්‍රී ලංකාවේ මූලික අයිතිවාසිකම්, 10- සිතීමේ, හෘදයසාක්ෂියේ හා ආගමික නිදහස, 11- වධ හිංසාවලින් නිදහස, 12- සර්ව සාධරණත්වයේ නිදහස, 13- අත්තනෝමතිකව සිරභාරයට ගැනීමෙන්, රඳවා තබා ගැනීමෙන් හා දඩුවම් කිරීමෙන් නිදහස සහ අතීතයට බලපාන දණ්ඩන නීති පැනවීම තහනම් කිරීම

සටහන:

සහන් විජේසිංහ 

නීති පීඨය 

කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයය